dinsdag 17 december 2013

De kerstkaart

Elk land kent zijn eigen traditionele kerstgebruiken. Neem alleen maar eens de kerstgerechten. Zo zweren Denen bijvoorbeeld bij gemarineerde haring met een glas akvavit. Bij de Britten komt de befaamde Christmas pudding op tafel, een gerecht dat vaak al maanden tevoren wordt klaargemaakt. Bijzonder is ook dat de pudding dertien ingrediënten bevat, hetgeen een fijnzinnig symbool schijnt te zijn voor Jezus en de twaalf apostelen. En op IJsland is een kerstdiner zonder rijstebrij met rozijnen en kaneel geen kerstdiner.
Veel verschillen dus, maar sommige kerstgebruiken zijn van bijna alle tijden en heel veel landen: de kerstboom, de kerststal, het kerstverhaal en de kerstliedjes bijvoorbeeld. Het ‘jongste’ kerstgebruik dat vrijwel overal ingang heeft gevonden is de kerstkaart.


Innemend gezin
Eerste kerstkaart (bron: www.smu.edu)
De Engelse tekenaar John Callcott Horsley (1817-1903) komt de eer toe in 1843 de eerste echte kerstkaart te hebben gemaakt. Hij deed dat op verzoek van de zeer invloedrijke en drukbezette Henry Cole, die niet meer de puf op kon en wilde brengen om al zijn familie en vrienden brieven te sturen. Op de bewuste kaart is overigens bitter weinig van de typisch Engelse kerstsfeer terug te vinden. Het beeld is er vooral een van een in meerdere opzichten innemend gezin. Zelfs de kleinsten zitten zo te zien behoorlijk aan de alcohol. Aan de zijkanten zijn grijze, arme sloebers afgebeeld. De boodschap is duidelijk: dat het de ontvangers met kerst en in het nieuwe jaar toch vooral aan niets moge ontbreken. Een weinig verheffende kerstgedachte.

(Bron: glass4drops.wordpress.com)
De populariteit van de kerstkaart is echter niet te danken aan John Callcott Horsley, maar aan Louis Prang (1824-1909), zoon van een textielarbeider in Breslau. Toen Europa in 1848 te maken kreeg met allerlei revolutionaire woelingen was ook Prang daarbij tot over zijn oren betrokken. De grond werd hem al snel te heet onder de voeten. Daarom week hij uit naar Boston in de Verenigde Staten. Daar begon hij in 1875 kerstkaarten te ontwerpen en te drukken. Het waren allemaal lieflijke, sfeerrijke tafereeltjes met veel sneeuw, hulst, kaarsen, sleeënde kinderen, kribbes en wat de Engelsen zo mooi ‘cosiness’ noemen. De kaarten riepen kortom een authentiek kerstgevoel op en dat was de reden dat zij een overweldigend succes zijn geworden. 

Muts
De laatste jaren is de kerstkaart enigszins in het slop geraakt. De digitale kaarten krijgen de overhand. Het zijn vaak foeilelijke boodschappen met vallende sneeuw, huppelende kerstmannen en een doorgaans afschuwelijk riedeltje dat een kerstliedje voor moet stellen. Het kan echter nog erger: de digitale kerstkaarten waarop we waarachtig ineens de verzenders herkennen. Papa, mama en de kinderen, getooid met een kerstmuts en gezeten voor de kerstboom. Een van de kinderen laat een kartonnen bord zien met daarop de kerstwens. Gemak dient de mens, jazeker, en het is ook nog eens lekker goedkoop. Maar kan het onpersoonlijker?

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

dinsdag 26 november 2013

De eerste 20 om 20 schijvenconstructie?

Grote damproblemen zijn er in overvloed, maar een 20 om 20 schijvenconstructie bestaat nog niet bij mijn weten. Hier is ie dan! Voor verbetering vatbaar, zeker, maar toch...



De oplossing: 26, 382, 33, 472, 361, 493, 340, 39, 32, 30, 24, 28, 4, 8, 44, 21, 45.


Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

maandag 30 september 2013

‘Goedgetòld’, pracht van een ‘diksjenèèr’


Mijn moeder, een Helvoirtse, was er heilig van overtuigd: geen vreselijker dialect dan het Tilburgs. Voor haar was het één lange, onafgebroken vloek, bij het aanhoren waarvan er voor je oren weinig anders opzat dan schielijk in hun schulp terug te vluchten. Met die zekerheid voor het leven ben ik opgegroeid. Maar toen ik zelf begin jaren tachtig van de vorige eeuw toetrad tot de Tilburgse gemeenschap, rees rap het voorzichtige vermoeden dat mijn moeder er wel eens finaal naast zou kunnen zitten. Zou er een mooiere en rijkere taal zijn dan het Tilburgs?


Cefalofoor
Nu weet ik het zeker dankzij een pracht van een boek: Goedgetòld. Diksjenèèr van de Tilbörgse taol (2007, 3e druk, in de betere boekhandel te koop voor slechts 24,50), een doorwrochte, rijk geïllustreerde pil (440 pagina's) van Paul Spapens, Gerard Steijns, Wil Sterenborg en Frans Verbunt, de lokale experts bij uitstek. Het is een werk dat je met rooie oren leest. Niet alleen wordt de betekenis uitgelegd van duizenden typisch Tilburgse woorden en uitdrukkingen, ook wordt de lezer uitvoerig geïnformeerd over de vaak eeuwenoude gewoonten en eigenaardigheden van de Tilburger. Het boek beperkt zich echter niet tot de lokale en regionale cultuur. Zo stuitte ik bij de uitleg van het lemma guld (= gilde) op het voor mij (en waarschijnlijk alle Tilburgers, Brabanders en Nederlanders) volslagen onbekende begrip cefalofoor. Nooit geweten dat het hier gaat om een man of vrouw – meestal een heilige – die kan bogen op een bepaald niet alledaagse gave. De cefalofoor is namelijk in staat om na zijn of haar onthoofding het eigen hoofd op te pakken en er doodgemoedereerd mee weg te wandelen. Ik geef het u te doen.

Pelèèrbèèter
Als wat rijpere Brabander ben ik redelijk op de hoogte van de dialecten in mijn omgeving. De reis door de diksjenèèr was dan ook vaak een feest van herkenning. Maar het vuistdikke werk staat ook boordevol begrippen en zegswijzen waarvan ik nog nooit had gehoord. Een (zeer bescheiden) greep:

  • Ballefrutter – een van de vele scheldnamen van de Tilburger voor de inwoners van Goirle, een plaats die tegen Tilburg aangeplakt ligt en die tot nu toe tegen alle verwachtingen in erin is geslaagd zelfstandig te blijven. Het woord ‘ballefrutter’ slaat terug op het gegeven dat in Goirle tot ver in de negentiende eeuw een levendige huisnijverheid heeft bestaan in de vervaardiging van kaatsballen. Andere scheldnamen voor de Goirlenaar:  Golse gèèt (gèèt = geit) en, nog mooier, over de heg gegooide Bèls (Bèls = Belg)
  • Blauwe den – kind met rood haar dat volgens een hardnekkig Tilburgs volksgeloof was verwekt terwijl de moeder ongesteld was. De diksjenèèr: “Aan een blauwe werd ook wel eens plagend gevraagd: ‘Had jöllieje vadder soms roest in de pèèp?’"
  • Broeder – flinke drol
  • Gissele – aanlengen van jenever met water. Dit gebeurde vooral in de jaren 1920-1936, toen het tijdens de kermis verboden was jenever te schenken (bier mocht wel). Ook Tilburg heeft derhalve zijn drooglegging gekend en net als in de Verenigde Staten leidde dit tot een levendige illegale handel, met dank aan de smokkelaars van en naar het jeneverrijke Belgische Poppel
  • Hègwuw – (hegweduwe), ongehuwd meisje dat bij wijze van spreken achter de heg zwanger was geraakt. Een grotere schande was in het door en door katholieke Tilburg (en ver daarbuiten) nauwelijks denkbaar
  • Oopetoebroek oftewel snèlzèèker – vrouwenonderbroek zonder kruis, hetgeen de Tilburgse dames in staat stelde heel snel te zèèken. Ze hoefden alleen maar hun rok(ken) op te tillen
  • Pelèèrbèèter – (pilaarbijter), iemand die tijdens de mis achterin de kerk tegen een pilaar hing en soms zelfs met andere pelèèrbèèters zat te klaverjassen. In meer overdrachtelijke zin staat pelèèrbèèter voor schijnheilige
  • Tabbernaokel – natuurlijk betekent tabbernaokel gewoon tabernakel, maar in Tilburg had (en wellicht heeft) het daarnaast een nog veel mooiere betekenis: een diep decolleté
  • Vèldwachterke – borrelglaasje zonder voetje

En dan zijn er nog de vele wonderschone Tilburgse uitdrukkingen die veel zeggen over de bijzondere band van de Tilburger met het zich ontlasten. Daarover de volgende keer meer. In de tussentijd is een bezoek aan de fantastische website over de Tilburgse taal zeer de moeite waard. De site werd indertijd opgezet door Wil Sterenborg (90 jaar inmiddels) en wordt nu voortgezet onder redactie van Ed Schilders.

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zondag 18 augustus 2013

Een brilletje

 

In het eerste diagram is een volkomen alledaags fenomeen op het dambord afgebeeld. Dammers noemen dit een 'brilletje', een stellingskenmerk dat al miljoenen keren op het dambord is verschenen. Meestal komt het brilletje tot stand doordat wit of zwart tussen twee vijandelijke schijven kruipt. In de damproblematiek is het brilletje ook een doodnormaal verschijnsel. Het wordt echter anders wanneer de bril niet door een zet, maar door een slag tot stand komt. Grasduinend in wat vergeelde paperassen uit een zeventien jaar oude, nooit uitgepakte verhuisdoos op zolder kwam ik zo'n wit raafje tegen (zie het tweede diagram). Het is er een op het beroemde Guerra-motief. Bijzonder is, ironisch genoeg, dat zwart met zijn laatste zet (19-23) zelf als eerste in de bril is gekropen, een modaal ziekenfondsbrilletje overigens. Mooi meegenomen is ook dat wit uiteindelijk dam haalt op het bezette veld 2. Vreemd genoeg heb ik dit werkstukje bij mijn weten nog nergens gepubliceerd. Enkele veel grotere varianten daarentegen vonden wel hun weg naar diverse damrubrieken.
Wit wint door 15-10 (23x25) 10x8 (2x13) 42-37 (31x42) 47x38 (36x47) 24-19! (47x12) 17x8! - het tweede brilletje staat op het bord, maar wel een van een geheel ander kaliber dan het brilletje in de aanvangsstand - (26x28) 8-3 (13x24) 3x2. In al zijn simpelheid toch een lekker ding.

Naschrift 28-8-2013: een van de lezers merkt op dat het hier weliswaar om een mooi probleem gaat, maar dat het ruim 50 jaar geleden al werd bedacht door J. Dubbeldeman en W.Lente. Zij publiceerden het probleem in het vakblad De Problemist van oktober 1962. Ere wie ere toekomt!


Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zaterdag 11 mei 2013

Een dertigjarige


Vandaag exact dertig jaar geleden, 11 mei 1983 (een woensdag volgens de digitale kalenders), kwam dit puzzeltje bij mij op het bord. De dag erna, Hemelvaartsdag 12 mei, zou Nederland getroffen worden door een zware zomerstorm die tien mensen het leven kostte. Hoe onnederlands... In bijgaand stukje stormt het ook behoorlijk. Doe uw best! Wit begint en wint.
Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zondag 31 maart 2013

Vrolijk Pasen!

Onderstaand werkstukje is bepaald geen zacht eitje. Het probleem is opgetrokken vanuit het slagmotief dat na 6x39 het bord siert. Een redelijk krankzinnig thema dat helaas partijachtige aanvangsstanden in de weg staat. Je kunt nu eenmaal niet alles hebben op deze kouwe paasdag. De gemakzuchtigen onder ons hoeven maar op 'auto' te klikken.


dinsdag 12 maart 2013

Minuscule dammotiefjes en een paar windbuilen

Het kleinst mogelijke damprobleempje is gemaakt door R.C. Keller (zie het eerste diagram). Normaal gesproken zou aan zo'n elementair stellinkje geen auteurschap verbonden mogen worden, maar dit een-om-eentje is bijzonder genoeg om er het etiket 'Keller' op te plakken: wit wint altijd, het maakt niet uit wie als eerste mag zetten. Keller (1905-1981) was een grootheid in de damwereld en auteur van de enige bestseller over het damspel. Wat overigens allesbehalve betekent dat hij ook een aardig persoon is geweest. Dat was hij niet. In geen enkel opzicht. Eigenlijk was hij maar een paar haartjes beter dan Piet Roozenburg, ook al zo'n arrogante vlegel - zeker als hij weer eens te diep in het glaasje had gekeken. Het waren de absolute windbuilen van de nationale dammerij.

R.C. Keller
Hoe het ook zij, nevenstaand diagrammetje geniet terecht enige faam. Als zwart mag zetten wordt hij steeds genadeloos in een verliezende oppositie gedreven. Als wit aan zet is zit de oppositie tegen, maar wint hij dankzij de regel van de vierde rij. Hij loopt met de grootst mogelijke boog om de zwarte schijf heen naar 4 of 5 en kan vervolgens nog net voorkomen dat zwart doorstoomt naar dam.

Alle navolgende motiefjes zijn tot stand gekomen in Paramaribo Noord, in de Granietstraat om precies te zijn. Een betere en meer inspirerende plek is nauwelijks denkbaar. Om zeven uur in de ochtend neigde de temperatuur al loompjes naar een aangename 28 graden, bouwden de grietjebies in de manjabomen hun slordige nestjes en nipte ik aan mijn koffie. Magnetisch dambordje op tafel natuurlijk. Het zijn, al zeg ik het zelf, best subtiele stukjes met soms geniepige nevenvariantjes. Maar de ervaring leert dat dit soort 'klein spul' al in een zeer ver verleden is ontdekt. Probleem is helaas dat er geen goede motievenverzameling bestaat, laat staan een ordentelijke database. Mijn vraag aan de materiedeskundigen luidt dan ook: zit er wellicht toch iets origineels bij? 


Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zaterdag 19 januari 2013

Enkele levensvragen

Een gek kan meer vragen dan tien wijzen kunnen beantwoorden. Ik heb wat van die vragen (waarop volgens mij nauwelijks een antwoord mogelijk is) verzameld en leg ze hierbij graag aan de lezer voor.
  • Waarom starten we eerst de auto en doen dan pas de gordel om?
  • Waarom trekken mannen hun trui uit door energiek de kraag te pakken en dan het hele geval over hun hoofd te sjorren, terwijl vrouwen hun armen voor hun buik kruisen, de onderkant van de trui vastpakken en zo de trui over hun hoofd halen? Het feit dat vrouwen borsten hebben en mannen doorgaans niet kan niet de reden zijn. Ook kleine kinderen doen het zo.
  • Toen ik een manneke was van een jaar of vijf hield mijn vader enkele ganzen die de prettige eigenschap hadden dat zij joekels van bijzonder smakelijke eieren konden leggen. Soms zaten daarin twee dooiers, wat mij als kind meteen tot de gedachte bracht dat er uit zo'n ei dan ook ook twee gansjes zouden moeten kunnen komen. Maar is dat wel zo?
  • Waarom kiezen mannen altijd voor een vrouwelijke TomTom-stem, terwijl zij, geen enkele man uitgezonderd, bijzonder weinig fiducie hebben in het oriëntatievermogen van de vrouw?
  • Waarom stinken eigen scheten niet?
  • Waarom bekijken we na het snuiten het resultaat in de zakdoek?
  • Waarom legden heel veel componisten, met name in de negentiende eeuw, vroegtijdig het loodje? Zie het weinig vreugdevolle lijstje:
Henry Purcell 1659-1695
Giovanni Pergolesi 1710-1736
Wolfgang Amadeus Mozart 1756-1791
Carl Maria von Weber 1786-1826
Franz Schubert 1797-1828
Johann Strauss sr. 1804-1849
Felix Mendelssohn-Bartholdy 1809-1847
Fr
édéric Chopin 1810-1849
Robert Schumann 1810-1846
Georges Bizet 1838-1875
Modest Moessorgski 1839-1881
Pjotr Iljitsj Tsjaikovski 1840-1893
Gustav Mahler 1860-1911
Claude Debussy 1862-1918
George Gershwin 1898-1937
Uw antwoorden worden met spanning ingewacht!

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zondag 16 december 2012

Voor het geval we er dan nog zijn, bijzonder fijne kerst toegewenst!


 

Tsja, waarde lezer, we mogen onze ogen niet sluiten voor de realiteit. Er staan ernstige dingen te gebeuren. Tenminste, als we de Maya-malloten mogen geloven. Ik heb niet zo'n fiducie in die kalender en vertrouw erop dat wij, onderstaand weerbericht ten spijt, aanstaande zaterdag nog steeds deze aardkloot  zullen bevolken. Mocht het onverhoeds niet zo zijn, dan ontmoeten we elkaar volgende week op een van de barkrukken in de kroeg "Het Hemeltje", waar nog gewoon binnen mag worden gerookt.


Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zondag 2 december 2012

Rare kostgangers in de kerststal (en in Rome)

Begin november liet het Museum Catharijneconvent in Utrecht trots weten dat het zijn kerststal – de enige uit de achttiende eeuw in Nederland – heeft weten uit te breiden met maar liefst 29 nieuwe figuren en dat daarmee het totaal op meer dan 100 beelden is gekomen. Het is in en rond deze bijzondere kerststal, vermoedelijk de grootste en oudste ter wereld, dus een drukte van belang. Het museum heeft ongeveer een half voetbalveld nodig om al dit fraais op te kunnen stellen. De kerststal met al die kostelijke beelden en een heleboel meer is in het Catharijneconvent te bezichtigen tot 13 januari 2013.

Vreugde en vrolijkheid
Paus Benedictus XVI schudt ongetwijfeld bedroefd het hoofd als hij, maar dat is tamelijk onwaarschijnlijk, nog eens de moeite neemt om persoonlijk de mooiste kerststal ter wereld te aanschouwen. In zijn laatste boek heeft hij namelijk een aantal zeer opmerkelijke dingen over de kerststal geschreven. Het stond op 20 november en de dagen daarna in de kranten. Ik ben er niet vrolijker van geworden. Sterker nog, toen ik het las kwam een onaardige maar gerechtvaardigde gedachte in me op: waarom zijt gij, waarde paus, toch zo’n rechtzinnig en benepen theoloogje dat elke vreugde en vrolijkheid rond het kerstfeest probeert weg te schrappen?

Mythes
Er stonden helemaal geen os en ezel in de kerststal, schrijft Benedictus in dat boek. Kamelen of andere beesten trouwens ook niet. De drie wijzen uit het Oosten dan? Helaas, zet Caspar, Balthasar en Melchior maar weer in de doos en breng ze terug naar de zolder. Ook de schitterende ster aan de hemel die de drie wijzen de weg naar de kribbe heeft gewezen moeten we maar vergeten. We doen er op gezag van de paus verder beter aan niet te geloven dat engelen de geboorte van Christus zingend hebben verkondigd aan de herders. Er werd niet gezongen, aldus de paus, de engelen zeiden het gewoon. Er waren dus wel degelijk engelen bij de geboorte van Jezus. Het is dan ook theologisch verantwoord om het engeltje bovenin de nok van de kerststal te hangen en er een paar herders bij te zetten. Pauselijk goedgekeurd. Maar een os en een ezel, nee, die horen niet thuis in de stal.

Treintjes
We mogen hopen dat Benedictus XVI niet op de hoogte is van wat links en rechts op deze aarde allemaal in de kerststal wordt gezet. In Costa Rica bijvoorbeeld staat de stal vol tropische bloemen en vruchten, in Peru worden nagemaakte lokale beroemdheden bij de kribbe gezet en in Venezuela worden de stallen verfraaid met stripfiguren zoals Donald Duck en met treintjes. In de Verenigde Staten mag de Little Drummer Boy niet ontbreken en in Nieuw-Zeeland is een kerststal pas een kerststal als ook een brandweerauto tussen de herders staat te fonkelen.

Geur van heiligheid

Het summum heb ik tot het laatst bewaard: in sommige Zuid-Europese landen siert een wel heel buitenissig beeld de stal. Het is het beeld van een man of vrouw die zijn of haar behoefte zit te doen. Daarmee wordt symbolisch weergegeven dat wat de natuur ons schenkt ook weer moet worden teruggegeven. In het boek van Benedictus wordt over deze rare kostganger niet gerept, maar het zou me niks verwonderen als de opperprelaat in Rome de geur van heiligheid graag op een andere manier gesymboliseerd had willen zien. Het zij zo.



•Kerststal Catharijneconvent (foto: Museum Catharijneconvent Utrecht) 

(Gepubliceerd in Mooi Meegenomen, december 2012)


Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl