Posts tonen met het label Schans de. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Schans de. Alle posts tonen

dinsdag 27 mei 2014

De kapelaans van de Heikant (I)

In een serie eerdere blogs heb ik aandacht besteed aan de pastoors van de Mariakerk op de Schans in Tilburg. Onderaan deze blog vindt de lezer de links naar deze stukjes. Maar hoe zat het eigenlijk met de kapelaans? Hoog tijd voor een nieuwe serie.

Kapelaans, ook wel onderpastoors of zelfs ‘herdershonden’ genoemd, lijken enigszins uit 
het kerkelijk beeld verdwenen. Dat was vroeger wel anders. Waar de Mariakerk vanaf haar 
totstandkoming in 1873 tot de komst van de norbertijnen in 1964 slechts vijf pastoors heeft gekend (inclusief Vincentius Sprengers die in 1935 al na honderd dagen pastoorschap plotseling overleed), daar zagen de Heikanters maar liefst 29 kapelaans komen en gaan. Sommigen groeiden uit tot nationale beroemdheden, anderen hebben echter nauwelijks enige sporen in de Heikant en in de geschiedenis achtergelaten.

Ze hadden het zwaar, de kapelaans. In de regel schakelden pastoors hen in voor karweitjes waarin zij zelf geen zin hadden. De vroege mis van half zeven bijvoorbeeld, of de catechismusles op de lagere school. De onderdanige rol van de kapelaan wordt prachtig beschreven in het drieluik 'Kroniek eener parochie' van Jac. Schreurs MSC (1893-1966), die zelf als ‘rooie’ kapelaan in Geleen danig geleden heeft onder het juk van enkele conservatieve pastoors. Dacht u, waarde lezer, dat deze Schreurs een onbekende voor u is? Dan vergist u zich. Kapelaan Schreurs is eind jaren zeventig dankzij Willy van Hemert en diens KRO-serie ‘Dagboek van een herdershond’ voor eeuwig aan de vergetelheid ontrukt. Alleen heette hij in deze serie niet Schreurs maar Erik Odekerke.

Franciscus Carstens
De allereerste kapelaan onder pastoor Leonardus van der Steen stelt ons al meteen voor raadsels. Zijn naam was Franciscus Carstens. Hij kwam in 1873 naar de Heikant, vermoedelijk in juni, en bleek wat later in dat jaar, waarschijnlijk in september, alweer vertrokken. Bekend is dat Van der Steen een dominante en ook ietwat nurkse man was, maar dat kan toch onmogelijk de reden voor dit schielijk vertrek zijn geweest. Een uitgebreide digitale speurtocht leverde verder helemaal niets op. Gelukkig is er nog altijd Wim Manders, een man die vrijwel alles weet van de norbertijnen en van Tilburg Noord. Volgens Manders is Carstens vermoedelijk een priester geweest met een bouwkundige achtergrond. In die jaren werden nog massaal katholieke kerken opgetrokken, zodat er grote behoefte was aan mannen uit eigen kring die deze bouwprocessen in goede banen konden leiden. Carstens is vermoedelijk zo'n deskundige geweest. Het verklaart ook Carstens' vertrek vrijwel meteen na oplevering van de Mariakerk. Zijn werk zat erop.

Petrus van Tetering
Carstens’ opvolger Petrus van Tetering diende de Heikanters van 1873 tot 1882. Van Tetering was in 1849 in Zevenbergen geboren. In juni 1873 werd hij tot priester gewijd. Enkele maanden later, in oktober van dat jaar, werd hij toegewezen aan Van der Steen. Over zijn werk voor de parochie is helaas weinig tot niets terug te vinden. Zijn verdere carrière daarentegen is wel aan de stofkam van de geschiedenis ontsnapt. In december 1882 verliet hij de Schans en werd kapelaan in Geldrop. Tien jaar later, na bijna 20 jaar kapelaan te zijn geweest, volgde eindelijk de benoeming tot pastoor, van 1892 tot 1899 in het gehucht Oijen en daarna tot 1911 in Haaren. Zijn pastoorschap daar eindigde even abrupt als dramatisch: zijn kerk brandde in 1911 tot de grond toe af. Dat kon hij niet meer trekken: hij vroeg emeritaat aan. Op 22 september 1912 is Van Tetering in Berghem overleden.

Petrus Notten
Van Tetering ging, Petrus Notten kwam. Notten, geboren in 1856 in Leende en priester gewijd in 1880, is 19 jaar kapelaan geweest onder Van der Steen. Wat voor Van Tetering gold geldt ook voor hem: pas na zijn vertrek bij Van der Steen kreeg hij de kans zich werkelijk te ontplooien. In januari 1901 werd hij benoemd tot pastoor van Diessen. Hij vergaarde regionale roem door in 1916 een boekje uit te brengen met de titel ‘Moedercursus in zes lessen’ waarin de lezer op katholieke wijze werd bijgepraat over de voortplanting. Hij stuurde het boekje ook naar de pastoors in zijn omgeving, onder wie Van der Steen, maar die wilden er niets van weten: veel te vooruitstrevend. 
Notten heeft veel voor de Diessense samenleving betekend. Hij richtte bijvoorbeeld de Boerenbond op en was nauw bij het verenigingsleven betrokken. Zijn einde was droevig. De website van het Regionaal Archief Tilburg verhaalt: 



“Aan het einde van zijn leven was pastoor Notten niet meer bij zinnen. Johannes Vogels, van 1920 tot 1922 kapelaan in Diessen, schreef aan de bisschop over de geestelijk verzwakte parochieherder. Zo trof de kapelaan eens in de kleren van Notten een hostie aan die eigenlijk bestemd was voor een ernstig zieke. Hij was vergeten deze de Heilige Communie te brengen. En bij een huwelijk verbond de pastoor een zekere Joannes als vrouw aan ene Francisca en Francisca als man aan Joannes. De omgang met de pastoor was steeds lastiger, daar hij dementeerde en tevens eigenwijzer werd. Op 1 april 1922 kreeg pastoor Notten eervol ontslag. Zijn laatste levensdagen sleet hij bij de zusters op het Theresiagesticht. Nog datzelfde jaar stierf hij."
Benieuwd naar de blogs over de pastoors? 
De eerste pastoor van de Heikant: lees hier.
De tweede pastoor van de Heikant: lees hier.
De derde pastoor van de Heikant: lees hier
De vierde pastoor van de Heikant: lees hier
De vijfde pastoor van de Heikant: lees hier.
De zesde pastoor van de Heikant: lees hier.
De zevende pastoor van de Heikant: lees hier.
De achtste pastoor van de Heikant: lees hier.

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

woensdag 21 maart 2012

De achtste pastoor van de Heikant

Toen Wim Manders in 1995 te kennen gaf dat hij het wat rustiger aan wilde doen en het tijd vond dat het leiderschap over de parochie in andermans handen kwam te liggen, was de vraag wie zijn opvolger zou worden niet zo moeilijk te beantwoorden. Dat kon niemand anders zijn dan Denis Hendrickx, op dat moment 46 jaar en al een BT’er (Bekende Tilburger). Dat was zeker in Noord het geval, waar hij zich begin jaren zeventig op verzoek van de norbertijnen had gevestigd om er de ‘witheren’ in hun parochiewerk te ondersteunen. Dat mocht ook wel trouwens: juist in die jaren werd in Noord in feite een compleet nieuw stadsdeel opgetrokken, in een mum van tijd verdwenen de weilanden en de hei en werd de oude herdgang de Heikant aan alle kanten omspoeld door nieuwbouw, hoge flats en rijtjeswoningen. Er werden ook enkele nieuwe kerken opgetrokken. Werk aan de winkel dus.

Vroege roeping, late verwezenlijking
De wieg van Denis Hendrickx stond in 1949 in Alphen. Hij wist al als schooljongen dat hij priester wilde worden, maar de weg naar de wijding was frappant lang voor iemand die al zo vroeg overtuigd was. Na de lagere school had hij zich weliswaar nog gemeld bij de norbertijnen in Heeswijk-Dinther, maar halverwege de opleiding haakte hij ineens af. Hij ging studeren aan de Leergangen, werkte onder meer voor Pax Christi en zat acht jaar voor de toenmalige PPR (later opgegaan in GroenLinks) in de Tilburgse gemeenteraad. Maar het bleef knagen en zo kwam het dat hij op zijn 34e plotseling weer op de poort van de abdij van Berne klopte om alsnog het seminarie te volgen. Vijf jaar later werd hij tot priester gewijd. Op dat moment zat hij overigens al jaren tot over zijn oren in het parochiewerk in en rond de Schans.

Links
Een opsomming van alle mijlpalen is onbegonnen werk. Daarom beperk ik me hier noodgedwongen tot een kleine greep. Het Wijkcentrum De Schans en Het Ronde Tafelhuis zouden er bijvoorbeeld zonder zijn inbreng nooit zijn gekomen, of neem het Asielzoekerscentrum aan de Vlashoflaan waarin hij bijzonder veel energie heeft gestoken, het Paviljoen van Peerke natuurlijk, zijn aandeel in de bouw van de nieuwe abdij, maar ook diverse activiteiten die niet meteen op het curriculum van een pastor worden verwacht, zoals zijn betrokkenheid bij de aanleg van kinderspeelplaatsen en de oprichting van een wijkkrant. En dan zijn werk buiten de parochie, zijn ‘buitenschoolse activiteiten’ zogezegd. Dat is eveneens een hele lijst. Zo is Hendrickx penningmeester in het bestuur van de Konferentie Nederlandse Religieuzen (KNR) Jarenlang was hij ook betrokken bij het progressieve blad De Roerom.
Dat laatste mag geen verbazing wekken. Als Tilburgs raadslid voor de PPR in de jaren zeventig stond Denis onverminderd op de bres voor de mensen, buurten en wijken die aan de verkeerde kant van de streep terechtgekomen waren. Denis’ hart zat en zit in alle opzichten links. Hij gruwt van de haast stalinistische wijze waarop de kerk momenteel wordt bestuurd en steekt dat niet onder stoelen of banken.

Humor
Waar Wim Manders een herder bij uitstek was, daar is Denis Hendrickx een rasbestuurder bij uitstek. De juiste man op het juiste moment aan het hoofd van de parochie. De kerk maakt immers onwaarschijnlijk moeilijke tijden door en heeft dat grotendeels helemaal over zichzelf afgeroepen. De arrogantie waarmee vanuit Rome, Utrecht en Den Bosch daarop wordt gereageerd is Denis een gruwel. En dat mogen we allemaal weten, nee, dat moeten we allemaal weten. Dat is de belangrijkste reden waarom hij binnen de parochie zo wordt gewaardeerd: Denis zegt waar het op staat. Met humor, met overtuiging en als het even kan met een goed glas in zijn hand.

• De eerste pastoor van de Heikant: lees hier.
• De tweede pastoor van de Heikant: lees hier.
• De derde pastoor van de Heikant: lees hier
• De vierde pastoor van de Heikant: lees hier
• De vijfde pastoor van de Heikant: lees hier.
• De zesde pastoor van de Heikant: lees hier.
• De zevende pastoor van de Heikant: lees hier.


(Wordt gepubliceerd in 'Mooi Meegenomen', april 2012)

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

maandag 30 januari 2012

De zevende pastoor van de Heikant

Eindelijk zijn we op onze zoektocht naar de pastoors van de Heikant in het rijk der levenden aanbeland. Na het vrij abrupte vertrek in 1970 van Gerard Bots – om gezondheidsredenen, zo luidde de formele berichtgeving - kwam de parochie onder de hoede van een 39-jarige norbertijn die zich in de vele jaren daarna ongelooflijk geliefd heeft weten te maken en bergen werk heeft verzet: Wim Manders.

Hij werd op 9 november 1931 geboren in Dinther, letterlijk onder de rook van de abdij van Berne. Niet echt verwonderlijk dus dat hij na de lagere school besloot zijn leven in dienst van deze gemeenschap te stellen. Net als mede-norbertijn Harrie van den Berg overigens, zij het dat diens wieg niet in Dinther maar in het aanpalende kerkdorp Heeswijk heeft gestaan (de heren steggelen dan ook al bijna een halve eeuw met grote overgave en volkomen vruchteloos over de vraag welk kerkdorp hoger moet worden aangeslagen).

Zegenrijke beslissing
Op 15 augustus 1957 werd Wim tot priester gewijd. Eigenlijk was het de bedoeling dat hij leraar Frans zou worden aan het gymnasium van de abdij, maar zijn superieuren vonden het beter dat hij de ‘eigen’ studenten aan de theologische opleiding in Tilburg zou gaan begeleiden. Zo kwam hij in onze stad terecht. In 1970 werd hem gevraagd de leiding van de parochie in de Heikant op zich te nemen, een verzoek waarover Wim geen moment heeft hoeven na te denken. Hij toog naar Tilburg-Noord. Een zegenrijke beslissing: leraren Frans zijn er immers in overvloed, maar herders van zijn kaliber, da’s andere koek.

Primus inter pares
De sport heeft er een pracht van een woord voor: de ‘palmares’, oftewel de lijst met ereplaatsen en grote verdiensten. Die van Wim Manders is ontzagwekkend en naar we mogen hopen nog lang niet voltooid. Laten we een poging doen de belangrijkste wapenfeiten op te sommen: een kwart eeuw, tot 1995, was hij primus inter pares in een team van norbertijner medebroeders, voorts degene die de parochiescholen onder één zelfstandig bestuur wist te brengen (een huzarenstukje), twee hulpkerken van de grond tilde (de Driekoningenkerk en de Herderskerk), in 1973 voorging in de viering van het eeuwfeest van de parochie en de man die de parochie naadloos wist om te bouwen tot een norbertijner priorij, een voorpost van de abdij van Berne, onafhankelijk van de doorgaans ondoorgrondelijke en vrijwel altijd onverteerbare bisdommelijke politiek. Wim Manders was en is ook de pastor die een encyclopedische kennis heeft van de norbertijnse geschiedenis en de norbertijner abdijen waar ook ter wereld, die hart en ziel legde in de jaarlijkse bedevaart naar Scherpenheuvel (waarvoor hij vorig jaar de Gouden Medaille van verdienste in ontvangst mocht nemen), die een nieuwe dimensie heeft gegeven aan de verering van Peerke Donders (inclusief creditcard-achtige, veeltalige devotieprentjes en glossy magazines) en die tussendoor tijd vond voor het samenstellen van allerlei publicaties. Maar de mooiste trofee op zijn palmares is ongetwijfeld het feit dat hij op 9 januari van dit jaar werd uitgeroepen tot ‘Wijkburger 2011 Heikant-Quirijnstok’. In de afgelopen veertig jaar is Wim Manders namelijk helemaal vergroeid met Tilburg-Noord en zijn bijzondere bevolking. Hij is een stadsmens, een Heikanter met de Heikanters geworden, maar dan wel een die nog met grote warmte kan verhalen over zijn Dintherse geboortegrond en zijn jeugd op het platteland.

Bescheiden
Al deze verdiensten vallen echter in het niet bij die ene, die hem in Noord en ver daarbuiten zo geliefd heeft gemaakt. Wim Manders is gewoonweg een heel bijzondere man. Warm, bescheiden, meelevend, troostrijk. Een herder van de soort die Onze Lieve Heer voor ogen moet hebben gehad toen hij priesters in het leven riep, inclusief hun bourgondische aanvechtingen. Want die zijn aan Wim evenmin voorbijgegaan. Hij heeft zo zijn voorkeuren: liever vis dan vlees, liever witte wijn dan rode en na de maaltijd liever cognac dan een glas water. Zoals het hoort voor een tachtigjarige die dit jaar mag vieren dat hij 55 jaar geleden tot priester werd gewijd.

• De eerste pastoor van de Heikant: lees hier.
• De tweede pastoor van de Heikant: lees hier.
• De derde pastoor van de Heikant: lees hier
• De vierde pastoor van de Heikant: lees hier
• De vijfde pastoor van de Heikant: lees hier.
• De zesde pastoor van de Heikant: lees hier.

(Gepubliceerd in 'Mooi Meegenomen', februari 2012)

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl