Opschrijfboekje

Stukjesschrijvers hebben altijd een handzaam notitieboekje onder handbereik om beklijvenswaardige zaken op te tekenen en plotselinge invallen vast te leggen. Zeker dat laatste is van belang: de mooiste invallen plegen zich namelijk midden in de nacht in bed te manifesteren en de ervaring leert dat ze subiet op papier moeten worden gezet omdat ze de kwalijke eigenschap hebben de volgende ochtend niet meer reproduceerbaar te zijn.

Van Simon Carmiggelt is bekend dat hij, door schade en schande wijs geworden, altijd een piepklein notitieboekje op zijn nachtkastje had liggen. Daarover heeft hij in Het Parool eens een kostelijk cursiefje geschreven, maar de lezer duide het mij niet euvel dat ik niet meer weet wanneer en dat ik nu even te lui ben om dat uit te zoeken. De clou was, naar ik meen, dat hij midden in de nacht een onwaarschijnlijk fraaie ingeving kreeg en die meteen in het boekje krabbelde. De volgende ochtend greep hij onmiddellijk naar het boekje – want iets in zijn achterhoofd zei hem dat hij een paar uur eerder een wonderbaarlijke vondst had genoteerd – en las: ‘Eekhoorntje op lange weg.’ Notitieboekjes vormen dus niet altijd de opmaat naar onsterfelijkheid.

Mijn opschrijfboekskes staan vol aantekeningen, uittreksels van boeken, citaten, kattebelletjes, woordvondsten, cryptische omschrijvingen - dubieus audiologisch centrum (17 letters)* - et cetera. Veel is inhoudelijk te mager om er een stukje over te schrijven, maar ook weer te aardig om er niets mee te doen. De oplossing? Verzamel er een paar en zet er ‘Gemengde berichten’ of ‘Opschrijfboekje’ boven. Zelfs Carmiggelt deed het in Het Parool op gezette tijden.

Neologismen
Neologismen zijn nieuwe woorden of uitdrukkingen. Van Kooten en De Bie hebben op dit punt hun onnavolgbare sporen in de Nederlandse taal achtergelaten. Zomaar een greep: bescheurkalender, stoned als een garnaal, vrije jongens, op hun pik getrapt, doemdenken, krommunicatie, geilneef, regelneef, en wel hierom.
In een van mijn opschrijfboekjes staan er twee van eigen makelij: als een fiscalist verstand heeft van belastingen, dan heeft een fecalist verstand van stront. En als een pedicure alles weet van voeten, dan zal het duidelijk zijn waar de kracht ligt van de penicure. Mooie vondsten, al zeg ik het zelf, maar zijn ze ook werkelijk nieuw? Google geeft het antwoord: de fecalist is één keer eerder voor het voetlicht getreden en wel in de gemeente Oldenzaal. Daar heeft de ‘kynologisch fecalist’ van de gemeente enige tijd geleden in een stampvol dorpshuis het gemeentelijk hondenpoepbeleid toegelicht. En ook de penicure is eerder gehanteerd, door de feministe Ariane Amsberg. Vrijwel alles is al bedacht, zo lijkt het.

Levenswandel
Prachtig proza over Carmiggelt in een column van Sylvia Witteman in de Volkskrant van 3 oktober 2009:

‘Geld maakt niet gelukkig. Dat heeft het met armoe gemeen’, zei de grote columnist Simon Carmiggelt eens. Hij verbraste zijn geld indertijd met toewijding aan wat hij zelf omschreef als ‘een onverstandige levenswandel’.

Slimme Helmonder
Huisarts en oud-politicus Rob Oudkerk schreef in maart 2009 in Farmamagazine over tact:

Een man vraagt op de groenteafdeling van een supermarkt in Eindhoven om een half kropje sla. Een jonge bediende zegt hem dat ze alleen hele kroppen sla verkopen. Maar de man blijft maar aandringen en dus zegt de bediende dat hij het aan de filiaalchef zal vragen. Hij loopt zijn kantoortje binnen en zegt: “Een of andere malloot wil een halve krop sla kopen.” Terwijl hij zijn zin afmaakt, draait hij zich om en ziet hij de man achter zich in de deuropening staan, dus voegt hij er snel aan toe: “En deze meneer wil de andere helft.”
De chef complimenteert hem even later met zijn tact. “Ik was onder de indruk van de manier waarop je je daar uitredde. Waar kom je eigenlijk vandaan?”
“Uit Helmond, meneer.”
“En waarom ben je daar weggegaan?”
“Je hebt daar alleen maar hoeren en ex-voetballers”, antwoordt de bediende.
“Zo. Mijn vrouw komt ook uit Helmond.”
“Echt?”, zegt de bediende. “Voor welke club heeft ze gespeeld?”

Compact
Geen compacter en ondoorgrondelijker taalgebruik dan dat in Engelse krantenkoppen. Vandaag, dinsdag 31 augustus, zag ik er weer een in de tabloid The Sun: ‘Craig: choose chan or bri to get boot’. Briljant, in het bijzonder dankzij de fijnzinnige alliteratie, maar voor het overige volslagen onbegrijpelijke wartaal. Ook Nederlandse journalisten kunnen er trouwens wat van. Neem die van enkele weken geleden na een zielige voetbalpot van de Rotterdammers: 'Feyenoord heeft geen ballen'.

* afluisterpraktijk

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

‘Koorts en Honger’ ligt in de schappen: snel aanschaffen!

Eerder heb ik op deze pagina's mijn hoge verwachtingen uitgesproken over het boek ‘Koorts en Honger’ van radioloog Hans van den Broek (nog eens nalezen? Klik hier). Het boek is inmiddels verkrijgbaar en ik mag me de gelukkige eigenaar noemen van een exemplaar.

Laat ik met de deur in huis vallen: Van den Broek heeft mijn toch niet geringe verwachtingen verre overtroffen. Het is een werkelijk magnifiek, rijkelijk geïllustreerd boek geworden over de ziekten van onze grootvaders, grootmoeders en hun voorzaten op het platteland en de manier waarop zij daarmee omgingen. Het boek bevat een enorme hoeveelheid kostelijk materiaal en is, dankzij de uitermate fraaie vormgeving, een pareltje in ieders boekenkast.

Onkunde en kundigheid
De lezer valt voortdurend van de ene verbazing in de andere. Aan de ene kant is het boek doortrokken van de schromelijke onkunde van de medicinae doctores en het heilig geloof van de patiënten in soms verbijsterend onzinnige volksgeneeskundige ‘behandelingen’, aan de andere kant staat de lezer zo nu en dan versteld van de kundigheid en moed van vroegere artsen. De eerste reguliere keizersnede werd bijvoorbeeld al ruim 500 jaar geleden – en met succes – uitgevoerd, in een tijd met andere woorden waarin van anesthetica geen sprake was. Want ook dat was eeuwenlang een van de wezenskenmerken van de (chirurgische) zorg voor zieken: alcohol, opiumachtige middelen en soms zelfs een flinke klap op het hoofd met een houten hamer moesten voor een zekere verdoving zorgen en voor het overige moesten de ongelukkigen letterlijk en figuurlijk op een houtje bijten. Ze waren niet te benijden, onze voorouders.

Bijna twee kilo
Vooralsnog is het boek in een beperkt aantal boekwinkels te koop in Helmond, Deurne en bij Selexyz Van Piere in Eindhoven. De kosten bedragen slechts 25 euro en dat is voor een boek van deze omvang ronduit een schijntje. Het boek kan ook rechtstreeks bij de auteur worden besteld via koortsenhonger@hotmail.com. Dan ligt de prijs inclusief verzendkosten op euro 33,50. De verzendkosten zijn dus fors, maar dat is nu eenmaal onvermijdelijk voor een boek dat bijna twee kilo (!) weegt.

Opbrengst boek en lezingen gaat naar twee Afrikaanse ziekenhuisjes
Van den Broek heeft het boek geschreven uit liefde voor de medische geschiedenis en voor twee ziekenhuisjes in Afrika, waar zijn dochters stage hebben gelopen. Zodra de auteur uit de kosten is, gaat de volledige opbrengst van het boek naar deze ziekenhuisjes, waar men doorlopend kampt met financiële problemen, met een aanhoudend gebrek aan medische apparatuur en geneesmiddelen en met een tekort aan geschoold personeel. Ook de opbrengst van de lezingen die Hans van den Broek over de medische geschiedenis geeft worden aan deze ziekenhuisjes overgemaakt. Er is kortom geen enkele reden denkbaar om het boek niet aan te schaffen.

Hans van den Broek, Koorts en Honger. Geneeskunde op het platteland in de afgelopen eeuwen, Deurne mei 2010, 472 pagina’s. ISBN: 978-90-78605-02-7. In enkele boekhandels verkrijgbaar voor 25 euro en te bestellen bij de auteur via koortsenhonger@hotmail.com. Inclusief verzendkosten bedraagt de prijs in dat laatste geval 33,50 euro.

'Koorts en Honger'

De geschiedenis van de geneeskunde mag zich in een toenemende populariteit verheugen. Sinds enkele weken ligt de Canon in de boekhandel, over enkele maanden komt alweer een nieuwe uitgave beschikbaar: 'Koorts en Honger. Geneeskunde op het platteland in de afgelopen eeuwen'. Het belooft een prachtboek te worden, geschreven door Hans van den Broek, in het dagelijks leven werkzaam als arts-radioloog in het Helmondse Elkerliek Ziekenhuis. Het boek omvat 472 pagina's en is uitbundig geïllustreerd met 200, vaak unieke, afbeeldingen.

Van den Broek is bepaald niet over één nacht ijs gegaan. Zijn boek is het resultaat van maar liefst 15 jaar onderzoek naar de medische geschiedenis van het platteland, meer in het bijzonder van Deurne en wijde omgeving. Wat zich echter door de eeuwen heen in de Peel heeft afgespeeld, voltrok zich ook op het platteland elders in het land. De gezondheidsproblemen van de Deurnese boeren en werklui weken niet af van die in Friesland of op de Veluwe, terwijl ook de behandeling ervan overal op dezelfde leest was geschoeid.
Van den Broek: "Mijn bedoeling met het schrijven van dit boek is om een herkenbaar beeld te geven van de ziektes en kwalen waarmee de bevolking op de dorpen de afgelopen eeuwen heeft moeten omgaan." Een greep uit de 25 hoofdstuktitels maakt duidelijk met wat voor ziekten en kwalen de plattelanders van vroeger zoal te maken kregen: epilepsie, rode loop, hondsdolheid, luizen, mazelen en pokken, lepra, TBC, wormen, liesbreuken en koorts. Van den Broek: "Ik geef in het boek een beeld van het door elkaar lopen van de 'gewone' geneeskunde, de volksgeneeskunde, folklore en de vele wonderen die in de talloze bedevaartsplaatsen geschiedden."
Dat belooft wat!

De oplage van 'Koorts en Honger' staat nog niet vast. Daarom is ook de prijs van dit pareltje - want dat zal het ongetwijfeld zijn - nog niet bekend.

Belangstelling? Stuur dan een e-mail naar de auteur: hansveldtwee@hotmail.com.