woensdag 20 april 2011

Nieuw in de boekenkast: Tacitus’ ‘Historiën’

Wekelijks loop ik minstens één keer mijn favoriete boekwinkel in Tilburg binnen, Selexyz Gianotten, om er wat rond te neuzen in al dat heerlijks. Afgelopen zaterdag stuitte ik daarbij op de ‘Historiën’ van Tacitus. Och mijn goeie god, Tacitus…

Ik nam het boek uit de schappen, las de eerste zinnen van de inleiding en was meteen verkocht. Dit schreef vertaler Vincent Hunink: “Inktzwart. Hartgrondig somber. Dat is de wereld van de Romeinse historicus Tacitus. Of beter gezegd: zijn wereldbeeld.” Tacitus had het zelf niet compacter en beeldender kunnen omschrijven.

Ruim veertig jaar geleden heb ik dagelijks met Tacitus geworsteld. Deze eminente historicus en politicus, die leefde van circa 55 tot 120, in een periode derhalve waarin een aantal door en door corrupte en liederlijke keizers Rome naar de afgrond dreef, had voor ons, gymnasiasten, een bijzonder gevreesde schrijfstijl. Hij liet maar al te vaak werkwoorden, voegwoorden en bijwoorden weg en zadelde ons daarmee op met diepzinnige staccato-zinnen van hooguit vijf, zes woorden die vertaald al gauw drie keer zo lang uitvielen. Maar ik vond zijn verhalen over al die keizerlijke uitspattingen toen al ongemeen boeiend.

Republikeins hart
Het verhaal begint in het jaar 69, net na de moord op Nero. In Rome en ver daarbuiten ontrolde zich na diens schrikbewind een zo mogelijk nog ellendiger tijd vol burgeroorlogen, bloedvergieten en imperiale monsters. Als politicus wist Publius Cornelius Tacitus, als een soort Molotov avant la lettre, behendig om alle politieke gevaren heen te laveren, als schrijver met een republikeins hart maakte hij er korte metten mee. Inktzwart en hartgrondig somber, zeker, maar meeslepend tot het eind. Vertaler Hunink heeft met succes getracht Tacitus’ bondige stijl zo veel mogelijk overeind te houden. Het resultaat: een verrijking voor de boekenkast, zeker voor degenen die in hun jonge jaren menigmaal hun gal hebben gespuwd op deze man van weinig woorden met veel betekenis.

Tacitus, Historiën; vertaler: Vincent Hunink
ISBN: 978 90 253 6715 2
Aantal pagina's: 240
Uitgever: Athenaeum-Polak & Van Gennep
Paperback: € 19.95
Hardcover: € 29.95


Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zaterdag 2 april 2011

Probleemrubriek Hoofdlijn 154

Voor de liefhebbers van stevig puzzelwerk hierbij de zojuist verschenen probleemrubriek in Hoofdlijn 154, het dammagazine voor de betere dammer. Nog geen abonnement? Surf naar de site van Hoofdlijn en vraag een proefnummer aan.
Overigens gaan elke twee maanden twee oplossers met ieder 37,50 euro aan de haal. Alleen dat is al voldoende reden om stante pede toe te treden tot het keurcorps onder de dammers.

Problematiek 154

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

donderdag 24 maart 2011

De tweede pastoor van de Heikant

De bisschop van Den Bosch, Mgr. W. van de Ven, liet er na het overlijden van pastoor Van der Steen op 21 februari 1904 geen gras over groeien. Al op vrijdag 4 maart, een goeie week na de begrafenis, arriveerde de opvolger in de Heikant. Hendrikus - Harrie - van de Veerdonk was zijn naam. Een Brabander uit de Meierij die het klerikale vak in Nijmegen onder de knie had gekregen en zich op kerkelijk gebied bepaald geen appelen voor citroenen liet verkopen: met Harrie van de Veerdonk, de tweede pastoor van de Heikant, viel niet te spotten.

Herdershonden
Van de Veerdonk was op 24 maart 1859 geboren in Berlicum. Op 7 juni 1884 werd hij tot priester gewijd en kwam meteen daarna als ‘assistent’ eerst in Breugel en korte tijd later in Goirle terecht. In 1886 werd hij benoemd tot kapelaan van de St. Augustinuskerk in Nijmegen, een post die hij zeventien jaar zou bekleden.
Een kapelaan had het in die dagen erg druk – niet voor niets werden ze ‘herdershonden’ genoemd: ze knapten al het vuile werk op voor meneer pastoor – maar ondanks dat aanvaardde hij daarnaast ook nog eens de leiding over de Congregatie van Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand en schreef allerlei stukken in het dagblad De Gelderlander.

Drankbestrijding
“Hiermee nog niet tevreden”, lezen we in de Tilburgsche Courant van begin maart 1904, “en begrijpende hoe vooral de priester zich in onzen tijd bijzonder verdienstelijk kan maken door zich te geven aan de drankbestrijding, richtte hij (…) een afdeeling der Mariavereeniging op, waarvan hij de ijverige Directeur was. Onze lezers hebben herhaaldelijk (…) artikelen van den onvermoeiden ijveraar onder de ogen gehad, waarin hij ieder aanspoorde tot deelneming aan het zoo noodige werk der drankbestrijding.”
Het is geen geheim dat de kerkelijke gezagsdragers van toen allesbehalve in een goed glas wijn spuugden en ook bij Van de Veerdonk mogen we vraagtekens zetten achter zijn principiële afkeer van alcohol. Feit is namelijk dat hij, sedert hij was neergestreken in de Heikant, zich nooit meer bijzonder druk heeft gemaakt over drank en dat er ook geen getuigenissen of documenten zijn overgeleverd waarin hij als geheelonthouder naar voren trad. De pastoor had namelijk wat anders aan zijn hoofd. Hij was gegrepen door een fenomeen waarmee hij in Nijmegen eigenlijk nooit echt te maken had gekregen en dat hem oneindig veel liever was dan de ondankbare en zo goed als onmogelijke taak om de Tilburger van zijn borrel weg te houden. Dat fenomeen heette Peerke.

Vurig vereerder
Van meet af aan heeft Van de Veerdonk in zijn parochie een grote dadendrang laten zien. Hij zorgde in 1918 voor een nieuw pijporgel als vervanging van het kuis versleten harmonium en schafte later zelfs een tweede klavier in ‘een zwelkast’ aan. Op zijn initiatief kwam voorts op De Schans een patronaatsgebouw tot stand.
Maar zijn levenswerk werd toch ‘Peerke’. Vrijwel meteen na zijn aankomst werd hij een vurig vereerder van de eenvoudige weverszoon. Hij liet het niet bij woorden. In 1923 kwam onder zijn leiding de kapel gewijd aan Peerke tot stand. Het was in eerste instantie een eenvoudige houten noodkapel, ingezegend op 28 oktober van dat jaar, die een aantal jaren later pas zijn huidige vorm zou krijgen. In 1931 werd het geboortehuisje gereconstrueerd en in 1933 kon onder grote publieke belangstelling het Petrus Donders-monument plechtig worden onthuld. Van alle pastoors die de parochie O.L.V. Onbevlekt Ontvangen hebben bediend, heeft Harrie van de Veerdonk al met al de meeste zichtbare en hoorbare sporen achtergelaten.

Op 12 november 1935 meldde begrafenisondernemer Brekelmans zich bij de Burgerlijke Stand van de gemeente om aangifte te doen van het overlijden van pastoor Hendrikus van de Veerdonk, 76 jaar. Hendrikus was op zondag 10 november 1935 om zes uur ’s middags overleden. De geschiedenis hult zich tot nu toe in stilzwijgen over de doodsoorzaak.

14 januari 1931: pastoor Van de Veerdonk zegent het geboortehuisje van Peerke in.

(Gepubliceerd in 'Mooi Meegenomen', april 2011)

Bron: Tilburgsche Courant, 6 maart 1904
Foto’s: Coll. Regionaal Archief Tilburg


Lees hier het artikel over de eerste pastoor van de Heikant

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

woensdag 16 maart 2011

'De darmdialogen': lachen om darmkanker

Darmkanker is een vreselijke rotziekte. Maar als de ziekte wordt belicht door professionele acteurs die in de huid zijn gekropen van pratende darmpoliepen, valt er heel wat te lachen. En dat mag ook wel in de Darmkankermaand Maart. Darmkanker is een ziekte die goed kan worden behandeld als men er maar op tijd bij is. Daarom is bewustwording van de symptomen zo belangrijk. Mensen die De Darmdialogen hebben bezocht zullen deze symptomen in ieder geval nooit meer vergeten. Met dank aan de pratende poliepen...

Lachen om darmkanker. Ik heb het zelf mogen ervaren in het St. Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg, waar afgelopen maandagavond het 'humoristische drama' De Darmdialogen werd opgevoerd. Niet bijgewoond? Geen nood: tot eind april is de ruim een uur durende voorstelling nog (gratis!) te bezoeken in een groot aantal ziekenhuizen in heel Nederland. Op de website van de Maag Lever Darm Stichting treft de lezer meer informatie aan over de voorstelling en kan hij of zij online een of meerdere plaatsen reserveren.

Bitch
Het zijn waarachtig niet de minsten die meewerken aan dit door het farmaceutisch bedrijf Roche Nederland financieel ondersteunde theaterspektakelstuk. Tekst en regie waren in handen van Haye van der Heyden, bekend van radio, televisie, cabaret en (kinder)boeken. Op de welluidende accordeonklanken van Gert Wantenaar wordt de show gestolen door de al genoemde 'pratende darmpoliepen' die hun sporen inmiddels ruimschoots hebben verdiend in de toneel-, televisie- en musicalwereld: Cystine Carreon (Gooische Vrouwen), Han Oldigs (GTST) en Ellen Pieters (Zeg 'ns Aaa). In het bijzonder Cystine Carreon, die in Gooische Vrouwen als de bitch Tippi Wan furore schijnt te maken (ik moet eerlijk bekennen dat dit soort platte televisie aan mij niet is besteed), treedt letterlijk en figuurlijk op de voorgrond. Zij heeft een (opera)stem als een klok en het is waarlijk bijzonder om zo’n begaafde zangeres banale begrippen als de ‘twaalfvingerige darm’ te horen bejubelen.



Harde humor
Hoogst informatief, met een hoog poep- en piesgehalte en zeer humoristisch, soms op het randje maar er nooit overheen. Wat bijvoorbeeld te denken van een gretig geciteerd lied van Herman Finkers over een stomapatiënt waarin de gedenkwaardige strofe "Als ik lach, gier ik het uit" te beluisteren viel? Het publiek, onder wie een aantal darmkanker- en stomapatiënten, kon deze galgenhumor zeer waarderen.

Ik kan kort zijn over De darmdialogen. Een must!

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zondag 6 maart 2011

Askruisje

Aanstaande woensdag, als de zurige lucht van verschraald bier is opgetrokken en de geplaagde levers zuchtend aan het werk slaan om de schade van dagenlang onophoudelijk offeren aan Bacchus te herstellen, is het weer zover. Ook al komt er tegenwoordig geen kip meer op af.

Aan mij als schooljongen op het Brabantse platteland, ergens begin jaren zestig, zijn de laatste klerikale stuiptrekkingen rond Aswoensdag niet voorbijgegaan. Nog vóór de school begon inspecteerden de meesters op het schoolplein tussen het knikkeren, bokspringen en haktollen door alle kinderkopjes. We werden allemaal geacht de ochtendmis van half zeven te hebben bijgewoond en als stille getuige een askruisje op het voorhoofd mee te voeren. De ‘askruislozen’ werden in een hoekje apart genomen en kregen daar een donderpreek over zich heen. Beseften zij niet dat zij danig op het verkeerde pad terecht waren gekomen? Dat zij voor eeuwig in de hel zouden branden en dat de eeuwigheid allemachtig lang zou duren? Vervolgens werden de kleine heidenen naar de kerk teruggestuurd om daar te biechten. Voor de zekerheid ging een van de meesters mee, want eens een zondaar altijd een zondaar…
Daarmee was de kous niet af. De ouders van de zondaars konden wat later een bezoek van de kapelaan tegemoet zien – bij ernstige gevallen, die elk jaar verstek lieten gaan, van de pastoor in hoogst eigen persoon. Sommigen probeerden aan deze preken te ontsnappen door met een sigarenstompje, die in overvloed op het plein voor de kerk te vinden waren, zelf een askruisje te fabriceren, maar deze noodoplossing werkte niet: de meesters hadden om redenen die wij als schooljongens nooit begrepen hebben een fijne neus voor echt en namaak.

Groen uitgeslagen
Aswoensdag was de dag na carnaval en de ochtend na Vastenavond. Het askruisje stond symbool voor bezinning en boetvaardigheid. Het luidde de vastenperiode in die tot Paaszaterdag, exclusief de zondagen, 40 dagen zou duren. Dan mochten de snoepjes worden aangesproken die in de vastentijd zorgvuldig waren opgespaard in het ‘vastentrommeltje’. Ook geen onverdeeld genoegen trouwens: meestal waren ze klef en kleverig tegen elkaar aangekoekt, was de helft groen uitgeslagen en had de veterdrop zich door de stroopwafel heengevreten.
Maar daar ging het niet om, werd ons bijgebracht. Boetedoening, daar draaide het om. Niet alleen in mijn jeugd onder de rook van Den Bosch, maar al vele, vele eeuwen lang. In elk oud geschrift, heilig of niet, struikelden de boetelingen pagina's lang over elkaar heen, met as op hun hoofd en gehuld in een zak als boetekleed. Daar komt onze uitdrukking ‘in zak en as zitten’ vandaan.

Haring
De vastentijd dateert uit de zesde eeuw na Chr. en werd in het leven geroepen door paus Gregorius de Grote (540-604). Door de eeuwen heen zijn daarna rond Aswoensdag tal van gebruiken ontstaan. In onze contreien was (en is) het haringhappen een gangbaar ritueel, waarmee het verbod op het eten van vlees in de vastentijd handig werd omzeild. In sommige steden eet men nog steeds bepaalde witte broodjes, ‘krakelingen’ of ‘wekken’ genoemd. In België geeft men de voorkeur aan pruimentaart. En op tal van plaatsen in Brabant was de jeugd er indertijd heilig van overtuigd dat zij van de pastoor nieuwe kleren zouden krijgen of op zijn minst gratis bij hem mochten gaan eten, als zij erin slaagden het askruisje tot Pasen duidelijk zichtbaar op hun voorhoofd te houden. Maar dat lukte zelden.

Stevige kost
Als de gelovige onvoldoende doordrongen was van de ernst (en dat was vrijwel altijd het geval: de door helse hoofdpijnen getergde zondaar met zijn immense kater en enorme kegel had namelijk heel wat anders aan zijn hoofd dan zich in ootmoed en devotie te wentelen), was er altijd nog de priester om dat bij het plaatsen van het askruisje onomwonden duidelijk te maken. ‘Memento, homo, quia pulvis es, et in pulverem reverteris’, prevelde hij, ofwel ‘gedenk, mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren’. Bepaald stevige kost zo bij het krieken van de dag en op nuchtere maag. Mij zien ze woensdagmorgen niet.

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

woensdag 23 februari 2011

Gevraagd: oude exemplaren van 'Puk en Muk'

Hebt u op zolder wellicht nog oude boekjes liggen waarin het illustere duo Puk en Muk de hoofdrol speelt? Dan ben ik als verzamelaar wellicht geïnteresseerd. Neem contact met me op via onderstaand e-mailadres, liefst vergezeld van een afbeelding van het boekje. Misschien worden we het daarna eens over de prijs.
Voor de goede orde en om misverstanden te voorkomen: onder 'oud' versta ik uitsluitend en alleen de exemplaren die vanaf eind jaren twintig tot de jaren vijftig afkomstig waren van het R.K. Jongensweeshuis in Tilburg. Vanaf de jaren zestig zijn tal van andere Puk en Muk-series in allerlei kleuren en formaten op de markt gebracht, onder meer door drukkerij/uitgeverij Zwijsen (rechtsopvolger van het R.K. Jongensweeshuis, als ik me niet vergis), maar die epigonen behoren niet tot mijn verzamelgebied. Alleen de kabouters uit het jongensweeshuis komen er bij mij in.







Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zaterdag 19 februari 2011

Wilders' vrijheid van meningsuiting

Het moet niet veel gekker worden met die Wilders. Sinds jaar en dag schoffeert hij, zich verschuilend achter de grondwettelijk vastgelegde vrijheid van meningsuiting, complete bevolkingsgroepen en religies, maar zodra men hem van repliek dient is de wereld ineens te klein.

Dan weigert hij, vanwege nevenstaande cartoon op www.joop.nl naar aanleiding van zijn idee om een aantal tuigdorpen op te tuigen, deel te nemen aan een VARA-verkiezingsdebat. Eerst moest de cartoon van de website worden verwijderd, was zijn eis. 'Joop' heeft dit uiteraard en volkomen terecht categorisch geweigerd.

Of neem het filmpje dat Wilders "te walgelijk voor woorden" vond, hoewel de kinderen niets anders deden dan zijn eigen woorden letterlijk herhalen. Waarom worden die woorden, waarde Wilders, ineens walgelijk wanneer ze uit andermans mond komen, ook al zijn het dan kindermonden? Zijn deze kinderen soms de geestelijk vaders van volstrekt abjecte begrippen als 'kopvoddentaks'?



Het kan nog erger, las ik net op NOS Teletekst. Wilders' invloed is inmiddels zo groot dat hij er waarachtig nog an toe zelfs direct of indirect in geslaagd is de mond te snoeren van Koningin Beatrix. Met mijn republikeinse inborst ben ik niet snel geneigd het op te nemen voor leden van het koningshuis, maar dit gaat te ver. Hier zijn geen woorden voor. Zet 'm op, Bea! Want van de Rijksvoorlichtingsdienst moeten we het traditiegetrouw weer helemaal niet hebben.


Naschrift 26 februari 2011
Inmiddels heeft Oosterhuis zijn uitspraken genuanceerd, maar hij blijft bij de kern waar zijn boodschap om draaide: de koningin kon en kan niet vrijuit spreken.
Vanwege ernstige bedreigingen heeft joop.nl enkele dagen geleden alsnog besloten de cartoon van de site te halen. De terreur heeft gezegevierd.

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

donderdag 10 februari 2011

Obesitastsunami

Een tsunami van obesitas overspoelt de wereld, las ik van de week in de krant. De gemiddelde BMI (body mass index) neemt in de westerse wereld buitengewone proporties aan, vooral in de Verenigde Staten.

Ik kan dat laatste uit eigen waarneming bevestigen. Ze vreten zich ongans aan junkfood, die Amerikanen. Het obligate blaadje sla tussen de driedubbele hamburger, weggespoeld met tal van halve liters cola, zet natuurlijk helemaal geen zoden aan de dijk (welke politicus versprak zich ook al weer met het hilarische ‘doden aan de zeik’?). Ze waggelen massaal over straat als aangeschoten varkens en hijgen zich, op weg naar de volgende McDonald's, zwaar zwetend het apelazerus.

Een fraai voorbeeld van de buitengewone effecten van een wat langer verblijf in de VS zag ik onlangs perfect aangetoond aan de hand van twee foto’s. Het betreft het wereldberoemde beeldhouwwerk ‘David’ van Michelangelo, normaal in alle rust vertoevend in de Galleria dell'Accademia in Florence. Zelf ben ik niet zo gecharmeerd van dit masculien ogend ventje met zijn onnatuurlijke krullenbol en veel te kleine piemeltje, maar goed, het schijnt een hoogtepunt te zijn in de geschiedenis van de menselijke beschaving. Om een of andere reden zien trouwens alle beeldhouwwerken uit die tijd - vijftiende en zestiende eeuw - er zo uit: allemaal krullenbollen met ondermaatse jongeheren, wasbordjes en de blik, meestal naar links, op oneindig.

Het beeld werd enige tijd geleden voor een maand of wat uitgeleend aan een museum in Amerika en daarna puntgaaf geretourneerd. Nou ja, puntgaaf… Toegegeven: het gereedschap(je) hangt nu wel hoog en droog onder een afdakje, zoals men in Brabantse contreien zo plastisch weet te zeggen.



Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zaterdag 5 februari 2011

Geboren in 1809

Het Regionaal Archief Tilburg en de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV) afdeling ’s-Hertogenbosch-Tilburg zijn een kleine twee jaar geleden een uniek project gestart. Gesteund door 60 vrijwilligers krijgt het onderzoeksproject ‘Geboren in 1809’ vorm. Het is de bedoeling dat aan het eind van de rit, medio dit jaar, het doopceel is gelicht van alle Tilburgers die in 1809 geboren zijn, 338 in totaal.

Petrus en Franciscus
Het initiatief vloeit voort uit het feit dat Tilburg in 1809 van koning Lodewijk Napoleon stadsrechten had gekregen. Het jaar 1809 was daarnaast nog om een andere reden een mijlpaal in de Tilburgse annalen: op 27 oktober werd de beroemdste Tilburgse ingezetene aller tijden geboren: Petrus Donders. De op één na beroemdste Tilburger – of juister gezegd: een van de belangrijkste en meest betekenisvolle Tilburgers – was overigens ook een Donders. Franciscus Cornelis (1818-1889), hoogleraar geneeskunde en fysiologie aan de universiteit van Utrecht. Hij genoot wereldfaam als degene die door zijn baanbrekende ontdekkingen de oogheelkunde als medisch specialisme aanzien heeft gegeven. Op zijn geboortehuis aan de Nieuwlandstraat heeft de gemeente ergens eind 19e eeuw een gedenkplaat aan laten brengen, waarvan de tekst geschreven was door niemand minder dan Nicolaas Beets. Het was een (waarschijnlijk duurbetaalde) tekst van niks. Maar daarover meer in een latere blog.

Website
Van Peerke is veel bekend, maar van de overige in 1809 geboren Tilburgers, op enkele uitzonderingen na, erg weinig tot vrijwel niets. Het Regionaal Archief Tilburg en de Nederlandse Genealogische Vereniging daarover: “Het doel van ‘Geboren in 1809’ is om van alle 338 Tilburgers die in 1809 geboren zijn, de levensloop en levensverhaal boven tafel te krijgen: hoe oud zijn ze geworden, zijn ze getrouwd en met wie, hoeveel kinderen hebben ze gekregen, zijn ze wel of niet naar school geweest, welk beroepen hebben ze gehad, hoeveel zijn er in Tilburg blijven wonen, etc. Kortom: informatie verzamelen over beroepen, loopbanen, gezinssamenstelling, migratiepatronen en (an)alfabetisme van Tilburgers in de 19e eeuw.”
Het mooie is dat wij de vorderingen ‘live’ kunnen bewonderen op een speciale en zeer informatieve project-website. We treffen er alle namen en de inmiddels gevonden gegevens aan van de 338 Tilburgers, worden verder onder meer geïnformeerd over de geschiedenis van Tilburg en kunnen kennisnemen van een aantal bidprentjes. Kostelijke kost dus voor mensen met een historisch hart en liefde voor Tilburg.

Geloof en bijgeloof
De armoede in het Tilburg van 1809 was intens. In de ongeveer 9500 inwoners tellende stad was de wolindustrie net schoorvoetend aan haar opmars begonnen. Uitgerekend in 1809 werden de eerste spinmachines naar Tilburg gehaald, maar de wol moest nog altijd voor het grootste deel worden bewerkt door de talloze thuiswevers (onder wie de vader van Peerke) die allemaal in bijzonder kommervolle omstandigheden hun meestal grote gezinnen in leven probeerden te houden. Dat lukte maar matig, ook al omdat de toenmalige geneeskunde meer gefundeerd was op geloof en bijgeloof dan op kennis.
Ik heb tot nu toe alleen de Tilburgers bekeken wier achternaam met een A of een B begon (44 in totaal) en het is schrijnend om te zien hoe jong deze mensen vaak zijn gestorven. Zo overleden zeven kinderen tijdens of vlak na de geboorte en haalden vier kinderen de leeftijd van 5 jaar niet. Als dit ook geldt voor de overige Tilburgers uit 1809, betekent dit dat maar liefst een kwart van de Tilburgers in die jaren al op zeer jonge leeftijd gestorven is. Dertien personen overleden tussen hun 16e en 45e levensjaar (ook ruim een kwart). Slechts acht Tilburgers van de 44 werden ouder dan 76. Maria Catharina van den Bosch bereikte zelfs de gezegende leeftijd van 91 jaar, wat toen min of meer als een mirakel werd beschouwd waarin niemand minder dan Onze Lieve Heer zelve de hand had gehad.
In het komend najaar zullen de resultaten in de openbaarheid worden gebracht. Iets om naar uit te zien.

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

woensdag 2 februari 2011

De kraai van tante Ellie

Vandaag hebben we tante Ellie naar haar laatste rustplaats gebracht. Voor zover je daarvan althans kunt spreken in het geval van een crematorium, zo’n doorgaans volstrekt troosteloze, neerslachtige blokkendoos die steevast in de brochure van de begrafenisondernemer wordt neergezet als een door de vele hemelse genoegens in zijn voegen krakend lustoord.

Tante Ellie was een bijzonder mens, over wie ik met gemak een boek zou kunnen vullen. Maar dierbare herinneringen zijn te kostbaar en te persoonlijk om ze zomaar met iedereen te delen. Alleen haar tamme kraai dient publiekelijk aan de vergetelheid te worden ontrukt.
Het beestje was op een goede dag met een kreupel pootje aan komen vliegen. Zijn – of haar, het geslacht van de vogel is steeds een raadsel gebleven – besluit om uitgerekend bij tante Ellie neer te strijken was een gouden greep. Hij kreeg er de meest liefdevolle verzorging die maar denkbaar was en wist dit zeer te waarderen: na genezing van het pootje was de kraai met geen stok meer bij haar weg te slaan.
Van de nood een deugd makend leerde zij hem vervolgens met eindeloos geduld praten. “Hé Ellie, Ellie”, kraste hij als hij honger had en "zuipe, zuipe!" bij een droge keel. Daarmee was zijn repertoire verre van uitgeput, zo mocht ik eens aan den lijve ondervinden nadat tante Ellie me op het hart had gedrukt om hem vooral strak aan te kijken. Dat deed ik. Met verbijstering en woede keken twee kraaloogjes terug. Toen draaide hij verbolgen zijn rug naar me toe en krijste, bewonderenswaardig articulerend: “Verrèkte gek, verrèkte gek!”

Jarenlang heb ik in de veronderstelling geleefd dat tante Ellie hiermee een uniek huzarenstukje had verricht. Maar dat is een misverstand. Op YouTube zijn tal van clips te zien waarop kraaiachtigen van alles en nog wat de wereld inschreeuwen. Maar het is allemaal tweede garnituur.
Het verschil? Tante Ellie, die wonderlijke vrouw die we vandaag naar haar laatste rustplaats hebben gebracht. Voor zover je daarvan althans kunt spreken in het geval van een crematorium, zo’n doorgaans volstrekt troosteloze, neerslachtige blokkendoos die zelfs door kraaien angstvallig wordt gemeden. Behalve dan de bijzonder zwaarmoedige ondersoort die met hoge hoeden, witte handschoenen en een uitgestreken smoelwerk met de kist aan de haal pleegt te gaan.




Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

zaterdag 29 januari 2011

De eerste pastoor van de Heikant

Links achteraan, net voor het kruisbeeld en onder een eerbiedwaardige kastanjeboom, bevindt zich het oudste grafmonument van het kerkhof bij de Mariakerk in Tilburg Noord. Hier rust sedert eind februari 1904 Leonardus Gregorius van der Steen, stichter van de Parochie van O.L.V. Onbevlekt Ontvangen en de bouwpastoor van de Mariakerk.

Tot nu toe was mij niet zoveel bekend over deze gedenkwaardige man. Enkele maanden geleden kwam daar ineens verandering in, nadat de Koninklijke Bibliotheek naar buiten was getreden met de mededeling dat zij een groot aantal Nederlandse kranten op internet voor iedereen toegankelijk had gemaakt. Daaronder bevond zich ook de complete Nieuwe Tilburgsche Courant, zoals die door de Tilburgse familie Arts in de jaren 1879-1964 werd uitgegeven.

Priesterjubilé
Op dinsdag 23 februari 1904 stond in deze krant een artikel met de kop 'KERKNIEUWS. Leonardus Greg. Van der Steen †'. Het bericht meldde het overlijden van de pastoor op de zondagavond ervoor. Als een verrassing was dit nieuws niet gekomen, zo lezen we: "Reeds bereidde men zich voor op de plechtige viering van het gouden priesterjubilé van den Z. Eerw. heer Van der Steen, wel is waar met vreeze, in aanmerking genomen zijn zwakke gezondheid en hoezeer die vrees gewettigd was, is gebleken: de stichter van de Parochie (…) is Zondagavond overleden."
De wieg van Leonardus stond in Den Bosch, in 1828, een jaar waarin ook Jules Verne, de Russische schrijver Tolstoj en Henri Dunant werden geboren, maar waarin verder eigenlijk helemaal niets bijzonders gebeurde. Van meet af aan stond voor de jonge Bosschenaar vast dat hij geboren was om de kerk te dienen. Hij voltooide zijn priesteropleiding 'met den meesten lof' en werd in 1854 tot priester gewijd.
De jonge priester ging in eerste instantie aan de slag als professor aan het seminarie, waar hij les gaf aan studenten die net aan hun priesteropleiding waren begonnen, maar zijn hart ging veel meer uit naar de zielzorg. Hij kreeg zijn zin en werd benoemd tot kapelaan in achtereenvolgens Dreumel en Vierlingsbeek.

Kennersblik
Tilburg ondertussen was een sterk groeiende gemeente, vooral als gevolg van de grote aantrekkingskracht die de textielindustrie-in-opkomst uitoefende op mensen van heinde en verre. In het noorden van Tilburg ontstond daardoor behoefte aan een nieuwe parochie. De krant: "Den kennersblik van den onvergetelijken Bisschop Zwijsen koos kapelaan Van der Steen uit, om aldaar op den Heikant eene nieuwe Parochie te stichten." Met een niet aflatende energie zette Van der Steen zich aan de bouw van een gloednieuwe, neogotische kerk die in 1873 feestelijk werd ingewijd: de Mariakerk. Later begon hij aan een tweede bouwproject voor de gelovigen in de Heikant, het Liefdesgesticht ten behoeve van de Zusters van Liefde dat in 1902 gereed kwam. Vijf jaar later zou het worden omgebouwd tot klooster en weer zeventig jaar daarna tot een wijkcentrum.

Zorgzame hoeder
Volgens de Nieuwe Tilburgsche Courant werd Leonardus door zijn parochianen op handen gedragen. Hij was een zorgzame hoeder, stond bij tij en ontij voor zijn gelovigen klaar waarbij in het bijzonder kinderen en armlastigen zijn aandacht hadden en zette zich als regent van het St. Elisabeth Gasthuis in voor de zieken (en dat waren er heel wat). Hoe groot de dankbaarheid van de Heikanters was, bleek toen zij hem in 1898 ter gelegenheid van zijn zeventigste verjaardag een kelk en een communiebank cadeau deden. Daarvoor hadden zij diep in de buidel getast, ook al zat de gemiddelde Heikanter er toen verre van warmpjes bij.
Korte tijd later al werd door verschillende gelovigen voor de eerste keer gesproken over de viering van zijn gouden priesterjubileum in 1904. De plannen voor een grootse viering werden in de jaren daarna steeds concreter, maar helaas nam de gezondheid van Leonardus van der Steen tegelijkertijd zienderogen af.
Leonardus heeft de viering niet meer mogen meemaken. Hij werd op donderdag 25 februari 1904 onder het toeziend oog van alle gelovigen in de Heikant naar zijn laatste rustplaats gebracht. Daar rust hij nog altijd, onder de eerbiedwaardige kastanjeboom bij het kruisbeeld.

(Mooi Meegenomen, februari 2011)

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

vrijdag 21 januari 2011

Vermoeiende dagen blijven niet onopgemerkt

Na een arbeidzame doch vermoeiende dag ziet men er doorgaans niet meer op zijn best uit. Sommigen lopen op hun wenkbrauwen, bij anderen hangt de tong op de schoenen. Ook bij mijn buurman zijn de tekenen van vermoeidheid heel subtiel zichtbaar. Maar Wim - zo heet hij nu eenmaal, ik kan het ook niet helpen - is ondertussen wel de enige die in zijn eigen oren kan kijken. Nu u weer.

woensdag 19 januari 2011

Arbeidsvreugde

Als ik in een leeg kopje koffie kijk, krijg ik al een weeïg gevoel in mijn buik. Ik ga namelijk gebukt onder een ernstige vorm van acrofobie, hoogtevrees. Toen ik dan ook onderstaande foto onder ogen kreeg, wist ik niet hoe snel ik mij uit de voeten moest maken. Godallemachtig, hoe diep kan een mens vallen...


Er bestaan wat rare beroepen heden ten dage, zo blijkt. Nu weet ik wel dat alles beter is dan géén werk, maar er zijn grenzen. Soms moet een mens zich heel wat laten welgevallen om in het zweet des aanschijns zijn of haar brood te verdienen. Beelden zeggen meer dan woorden. Kijk, huiver en prijs u gelukkig wanneer u zich morgenochtend in alle vroegte met een pakje brood, een fles lauwe thee en de ochtendkrant naar uw werkgever spoedt.
(Klik op de foto's voor een beter en groter beeld)



zondag 16 januari 2011

Op de valreep een nieuwjaarsprobleem

Voor de liefhebbers een damprobleem dat in het eerste uur van 2011 op het bord is gekomen. Wit rammelt zich met het nodige spektakel naar een subtiel magneetmotiefje en strijkt op het eind de volle zege op.




Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl

Eric van Dusseldorp meldt via Twitter dat het motief bijoplosbaar is: na (6x17) wint zowel het beoogde 26-21 als 36-31. Gelukkig geen ramp: gewoon de schijven 1 en 46 uit de aanvangsstelling verwijderen. Dan klopt alles weer.

woensdag 12 januari 2011

Pennings op z'n best

In 1996 overleed een formidabel mens: Jan Pennings, problemist, humorist en levenskunstenaar. In 1978 heb ik in DB Magazine, toen een vooraanstaand damblad dat enkele jaren daarna ter ziele is gegaan, een artikel aan hem gewijd. Op deze plaats een herpublicatie voor de liefhebbers.

De deur zwaait open, erna een begroeting op z'n Brabants. Het is de aftrap van een avondje problematiek, herinneringen, weemoed en vooral plezier. Aan vragen stellen kom ik nauwelijks toe. Het wordt toeluisteren, onderbroken door hilariteit en de consumptie van bier. Om kort en goed te gaan: een bezoek aan Jan Pennings.

Bij het binnentreden valt meteen een ingelijst borduurwerkje in het oog. 's Werelds mooiste miniatuur is de afbeelding, de gastheer de auteur.






De Problemist, januari 1961.

"Routinewerk", vertelt Pennings. "In een vloek en een zucht geboren. Ik snap niet wat ze erin zien." Een Bomansiaanse relativering. Routinewerk pleegt men niet in geborduurde toestand aan de muur te hangen. Hij proeft de scepsis en glimlacht: "Nou ja..."

JAPASTIBO
Jan Pennings (1920) is door de problematiek letterlijk en figuurlijk ontwaakt. "Ik werd 's nachts wakker door een gekletter dat van mijn zieke broer afkomstig moest zijn. Ik vreesde het ergste, maar het viel mee. Hij was een damprobleem aan het maken. Sindsdien ben ik eraan verslaafd. Leermeester? Ben je mal. Ik ben op alle gebieden een autodidact, zelfs fiétsen heb ik in mijn eentje onder de knie gekregen." Zijn eersteling werd op 15 april 1939 gepubliceerd in de Provinciale Noord-Brabantse en 's-Hertogenbossche Courant - kortweg de Bossche Sufferd - en bleek reeds op naam te staan van H.C. van Valen. Pennings' tweede was al door J. Dienske jr. gepubliceerd en zijn derde leed aan bijoplosbaarheid. Sedert dit moeizame begin heeft hij tot nu toe 1862 composities het licht doen zien.
Deze stroom kwam in de oorlogsjaren op gang, met name via het door hem uitgegeven blaadje 'JAPASTIBO'. Pennings: "Het eerste nummer dateert van 1 januari 1942. Ik stuurde het naar een aantal vrienden. Het drukken ervan had nogal wat voeten in de aarde. Ik deed dat met een handdrukdoosje, kinderspeelgoed dus. Bovendien zat ik met de zwarte schijven in mijn maag. Als ik die op papier wilde zetten, deed ik alle lichten uit - verduistering! - maakte de gordijnen en het raam open en krabde dan wat stopverf uit de sponningen. Daarmee vulde ik het o-tje uit mijn handdrukdoosje en voilà: zwarte schijven."
Lang heeft het niet geduurd. Op 11 juni 1943 werd hij tewerkgesteld in Duitsland. Uit de lawine anecdotes die over deze periode over tafel vliegen, valt één duidelijke conclusie te trekken: bij zijn arbeidzaamheid daar moeten grote vraagtekens worden geplaatst. "Bij een Duitse vrouw heb ik eens de kamer behangen. Het behang had een rozenstruikmotiefje. Ik plakte het spul met de struiken omhoog en de rozen omlaag op de muur. Toen ze mijn vorderingen kwam bekijken, had ik het natuurlijk best benauwd, maar het viel alles mee. 'Ach, wie schön', zei het mens, 'mein Zimmer ist holländisch tapeziert.' Ik ben daarna nooit meer als behanger de baan opgestuurd."

'Ganz richtig'
"Mijn baas? Lagerführer Jaeger, een schoft van een vent. Officieel had hij tachtig tewerkgestelden onder zich. Na een tijdje was alleen ik nog over. Voor de rest was er geen werk. Maar Jaeger deed de officiële instanties geloven dat ze er nog alle tachtig waren. Dat bood hem enorme voordelen, al was het alleen maar door het plunderen van de pakketten die ons werden toegestuurd. Gevolg was echter ook dat ik dagelijks met een kar gamellen eten moest gaan halen voor tachtig personen. Elke dag een gamel soep, een gamel aardappelen, een gamel rolmopsen en ga zo maar door. In het begin bracht ik het allemaal naar Russisiche gevangenen. Toen Jaeger dat doorkreeg, moest ik van hem alles begraven. Die arme Russen groeven het met handen op en schrokten het met diezelfe handen naar binnen. Verschrikkelijk."
Met de problematiek was hij succesvoller:







"Ik had dit probleem op het bord, toen Jaeger binnenkwam. Hij informeerde naar mijn Gegner. Ik zei dat die (17-22) had gespeeld en er daarna de brui aan had gegeven. Enfin, Jaeger telde de schijven en was bereid om met zwart de partij uit te spelen. De inzet was een pakje sigaretten. Ik speelde 38-33 en hij sloeg naar 31. Ik ben niet zo beroerd en liet hem terugzetten. Na (38) kwam 494, 45, 1 (37) 27 (46) 6, 41, 271 en 5. 'Ganz richtig', was zijn commentaar. Ik herinner me ook nog dat hij veel ophef maakte over het achteruit slaan. Veel Jaeger, weinig Meister, zullen we maar zeggen."
"Ten tijde van de invasie hield ik het voor gezien. 'Nur bis Venlo', stond er op mijn Urlaub. Maar toen ik in Venlo meedeelde dat ik op weg was naar Herzogenbusch, klonk dit zo betrouwbaar dat mijn paspoort zelfs niet gecontroleerd werd. Ik zou lelijk door de mand zijn gevallen."

Levenswerk
Na de bevrijding van het zuiden werd de vooroorlogse draad zo goed en kwaad als dat ging weer opgenomen, ook wat het damleven betrof. Jan Pennings kon zijn levenswerk hervatten: de 46/5 verzameling. Bij de totstandkoming daarvan heeft hij veel te danken gehad aan de Zeeuwse klompenmaker Edgar Noë Plasschaert (1910-1942) en de Utrechtenaar A.M.J. Soutberg (1910-1960). Dertig jaar werken resulteerde uiteindelijk in vijf kloeke delen in een oplage van 350 stuks per deel en inmiddels nagenoeg helemaal uitverkocht. Eén lekker vlot probleem, van de samensteller/verzamelaar zelf:






"Dat is een enorm werk geweest", beaamt hij. Het verhinderde hem niet om artikelen te schrijven in acht verschillende vakbladen, om er een handvol rubrieken op na te houden, om zo'n 150 limericks aan de damliteratuur toe te voegen en om soms de meest fantastische composities samen te stellen. "Mijn mooiste? Dat is de 'Chinese Muur' uit de Provinciale Noord-Brabantse en 's-Hertogenbossche Courant. De datum van publicatie kan ik zo uit mijn hoofd oplepelen: 1 januari 1941."






Daar kan Bourquin, toch ook geen kleine jongen, een puntje aan zuigen. Nog voor ik de vraag heb kunnen stellen, wuift hij afwijzend met zijn rechterhand. "Borduren is echt te veel werk."

Eerder gepubliceerd in Dammagazine DB 40, maart/april 1978

Reacties via onderstaande servicebalk of e-mailen naar krekwekdogt@hotmail.nl